Shumica e studimeve mbi autizmin janë të fokusuar kryesisht te djemtë. Por çfarë ndodh me vajzat? Çfarë sfidash specifike hasin ato dhe familjet e tyre që shpesh mbeten pa u adresuar?
Një studim i rëndësishëm i publikuar në Journal of Autism and Developmental Disorders (Mademtzi et al., 2017) ka mbledhur përvojat e 40 prindërve të vajzave me autizëm, me moshë nga 4 deri në 29 vjeç. Rezultatet zbulojnë sfida që janë shpesh të ndryshme nga ato të djemve — dhe kjo ka implikime të drejtpërdrejta për diagnozën, trajtimin dhe mbështetjen familjare.
- Vajzat “Maskohen” — dhe Kjo e Vështirëson Diagnozën
Një nga gjetjet më të rëndësishme është se vajzat me autizëm shpesh janë të afta të “kamuflojnë” vështirësitë e tyre sociale, të imitojnë sjellje të tjera, të ndjekin shenja sociale, duke e bërë autizmin më të vështirë për t’u dalluar.
Kjo “maskë” mund të funksionojë në fëmijëri, por gjatë adoleshencës, kur marrëdhëniet sociale bëhen shumë më komplekse, vështirësitë shfaqen më fuqishëm.
Pasoja praktike: Shumë vajza marrin diagnozën vonë, ose fare nuk e marrin, duke humbur vite të çmuara ndërhyrjeje të hershme.
- Miqësia me Vajzat e Tjera — Një Sfidë e Veçantë
Prindërit raportuan se vajzat e tyre dëshironin shumë të kishin miq, por kishin vështirësi të mëdha në ndërtimin e miqësive me moshataret e tyre tipike.
Kjo ndodh sepse miqësia mes vajzave ndërtohet mbi ndarjen e emocioneve, vetë-zbulimin dhe komunikimin e thellë, pikërisht ato fusha ku vajzat me autizëm hasin vështirësi. Aktivitete si Girl Scouts apo grupe të tjera femërore shpesh nuk rezultuan në miqësi reale.
Shumë prindër theksuan se aktivitetet e grupeve janë shpesh të orientuara drejt djemve, duke lënë vajzat pa hapësira të përshtatshme shoqërimi.
- Puberteti dhe Edukimi Seksual
Puberteti ishte një nga temat më të ndjeshme dhe më të diskutuara. Prindërit shprehën shqetësime serioze:
- Vajzat nuk kuptonin ciklin menstrual dhe kujdesin e trupit
- Edukimi seksual mungonte ose ishte i papërshtatshëm
- Rreziku i shfrytëzimit seksual ishte shumë i lartë, veçanërisht sepse vajzat me autizëm shpesh nuk i njohin kufijtë e marrëdhënieve
Studimet tregojnë se vajzat me autizëm kanë rrezik më të lartë për abuzim seksual – një realitet që kërkon edukim të qëllimshëm dhe mbrojtje aktive.
- Kujdesi për Veten dhe Vetëvlerësimi
Prindërit raportuan vështirësi praktike: higjienë personale, veshje jo e përshtatshme për moshën, dietë jo e shëndetshme. Por prapa këtyre vështirësive praktike fshihet diçka më e thellë:
Ndërsa vajzat rriten dhe kuptojnë se janë “ndryshe” nga moshataret, shumë prej tyre zhvillojnë vetëvlerësim të ulët dhe simptoma depresioni.
Vajzat me autizëm kanë rrezik statistikisht më të lartë për depresion krahasuar me djemtë me autizëm, kjo duhet marrë seriozisht.
- Barrierat në Qasje ndaj Shërbimeve
Një nga frustracionet më të mëdha të prindërve ishte sistemi. Shumë prej tyre kishin luftuar vite me radhë për të marrë shërbime:
- Vajzat refuzonin diagnozën sepse “ishin dy pikë mbi kufirin e rezultatit”
- Prindërit ndjeheshin të detyruar të “e bënin vajzën të dukej më e dëmtuar nga sa ishte” për të marrë ndihmë
- Shpenzimet financiare ishin të mëdha dhe shumë shërbime nuk mbuloheshin nga sigurimi
Çfarë Funksionoi — Shërbime dhe Aktivitete të Dobishme
Prindërit ndanë edhe gjërat që kishin ndihmuar me të vërtetë:
- Trajnimi i aftësive të jetës (gatim, higjienë, transport)
- Artet krijuese — poezi, pikturë, teatër
- Teknologjia dhe mediat sociale — mundësinë për t’u lidhur pa presionin e kontaktit fizik
- Aktivitetet fizike në grup — noti, yoga
- Grupe të të njëjtës gjini — ku vajzat mund të lidhen me njëra-tjetrën
Mesazhi për Prindërit
Nëse vajza juaj ka autizëm, ose dyshoni se mund të ketë, duhet të dini se sfidat e saj mund të duken ndryshe nga ato që lexoni zakonisht. Ajo mund të duket “e mirë” në sipërfaqe, por të luftojë thellë brenda.
Kërkoni vlerësim të hershëm. Mos prisni. Dhe kur merrni diagnozën, kërkoni plan trajtimi që merr parasysh nevojat specifike të vajzave, jo vetëm protokollet e dizajnuara kryesisht për djemtë.
Si Mund të Ndihmojë QMH
Në Qendrën Shëndetësore Multidisiplinare Heimerer, ekipi ynë multidisiplinar (psikologë, logopedë, ekspertë të autizmit dhe ergoterapeutë) ofron vlerësime dhe plane trajtimi të personalizuara, duke marrë parasysh edhe sfidat specifike gjinore.
Nëse keni pyetje ose dëshironi të rezervoni një konsultë, na kontaktoni.
Ky artikull është bazuar në studimin: Mademtzi, M., Singh, P., Shic, F., & Koenig, K. (2017). Challenges of Females with Autism: A Parental Perspective. Journal of Autism and Developmental Disorders. DOI: 10.1007/s10803-017-3341-8
