Autor: Bojan Radic, PhD
Zhvillimi i fëmijës në vitet e para të jetës ndodh me një shpejtësi të jashtëzakonshme dhe përfshin lëvizjen, komunikimin, ndërveprimin social dhe sjelljen. Edhe pse çdo fëmijë zhvillohet me ritmin e vet, ekzistojnë etapa të qarta që ndihmojnë në identifikimin e sfidave të mundshme. Njohja e hershme e këtyre shenjave është thelbësore, sepse ndërhyrja në kohë mund të ndryshojë ndjeshëm rrjedhën e zhvillimit dhe cilësinë e jetës së fëmijës.
Disa nga shenjat më të rëndësishme që kërkojnë vëmendje janë:
- Vonesa në zhvillimin motorik (nuk mban kokën deri në 3 muaj, nuk ulet deri në 8 muaj)
- Mungesa e buzëqeshjes sociale pas muajit të tretë
- Mosreagimi ndaj emrit (7–9 muaj)
- Mungesa e interesit për kontakt dhe lojë të përbashkët
- Mos përdorimi i gjesteve (tregim me gisht, përshëndetje) deri në 12 muaj
- Vonesa në të folur (pa fjalë deri në 16 muaj)
- Sjellje të pazakonta (lëvizje të përsëritura, rutina të ngurta, fokus i tepërt në objekte)
- Reagime të pazakonta ndaj zhurmës, dritës apo prekjes
- Tonus i pazakontë muskulor (muskuj shumë të butë ose shumë të ngurtë)
Është shumë e rëndësishme të theksohet se prania e një shenje nuk do të thotë domosdoshmërisht diagnozë, por është një arsye e mjaftueshme për vlerësim profesional. Këto shenja mund të lidhen me vështirësi të ndryshme zhvillimore, nga çrregullimet e komunikimit deri te spektri autik apo vështirësi të tjera neurologjike.
Një nga faktorët më të rëndësishëm në këtë proces është intuita e prindërve. Prindërit janë ata që kalojnë më shumë kohë me fëmijën dhe shpesh e vërejnë të parët kur diçka nuk shkon si duhet. Shumë prej tyre e përshkruajnë këtë si një ndjenjë të brendshme që “diçka nuk është në rregull”, edhe kur nuk kanë prova të qarta. Hulumtimet tregojnë se shumica e prindërve e vërejnë problemin shumë më herët sesa kur vendoset diagnoza, por shpesh hezitojnë të kërkojnë ndihmë për shkak të ndikimit të rrethit.
Në realitetin tonë, prindërit shpesh përballen me fjali si: “do kalojë vetë”, “është ende i vogël”, “djemtë flasin më vonë”. Edhe pse këto komente vijnë me qëllim të mirë, ato mund të kenë pasoja serioze. Ato çojnë në vonesë të kërkimit të ndihmës, rrisin pasigurinë dhe ndonjëherë krijojnë ndjenjë vetmie te prindërit. Më e rëndësishmja, ato i marrin fëmijës kohën më të vlefshme për zhvillim.
Pasojat e kësaj “qetësie” nga rrethi mund të jenë:
- Vonesë në kërkimin e ndihmës profesionale
- Rritje e ankthit dhe pasigurisë te prindërit
- Ndjenjë izolimi dhe mungesë mbështetjeje
- Rrezik për përkeqësim të vështirësive te fëmija
E vërteta është se zhvillimi i fëmijës ka “periudha optimale”, dhe nëse mbështetja nuk jepet në kohë, më vonë kërkon më shumë përpjekje dhe rezultatet janë më të kufizuara.
Shumë mite e vonojnë reagimin e prindërve. Disa nga më të zakonshmet janë: “do flasë vetë”, “është i turpshëm”, “kopshti do ta rregullojë”, “ekranet ndihmojnë”, “është dembel”, apo “duhet të presim diagnozën”. Në realitet, këto besime shpesh çojnë në humbje të kohës më të rëndësishme për zhvillim. Zhvillimi i gjuhës dhe komunikimit kërkon ndërveprim të drejtpërdrejtë, stimulim të vazhdueshëm dhe, kur është e nevojshme, mbështetje profesionale.
Është gjithashtu e rëndësishme të kuptohet se nuk duhet pritur që problemi të bëhet “i dukshëm”. Nëse shqetësimet zgjasin më shumë se disa muaj, përsëriten dhe ndikojnë në komunikim, lojë apo funksionim të përditshëm, atëherë nuk është më koha për pritje.
Në këto raste, hapi më i rëndësishëm është:
- Të kërkoni vlerësim nga profesionistë (psikolog, logoped, edukator special)
- Të besoni në intuitën tuaj
- Të mos ndaleni vetëm duke marrë një mendim profesional
- Të veproni pa vonesë
Ndërhyrja e hershme nuk është “etiketim” i fëmijës, por një investim në të ardhmen e tij. Ajo mund të zvogëlojë ndjeshëm vështirësitë, të përmirësojë komunikimin dhe të rrisë vetëbesimin dhe funksionimin e përditshëm. Sa më herët të fillohet, aq më të mëdha janë mundësitë për progres.
Mesazhi më i rëndësishëm për çdo prind është i thjeshtë: mos prisni. Është më mirë të kërkoni ndihmë dhe të rezultojë se gjithçka është në rregull, sesa të humbni kohë që nuk kthehet më. Intuita juaj ka vlerë, dhe veprimi juaj në kohë mund të ndryshojë të ardhmen e fëmijës tuaj.
